Kitap sırt kalınlığı, sayfa sayısının yarısı ile bir yaprağın kalınlığının çarpımıyla bulunur. Kâğıt cinsi, gramajı ve cilt türü sonucu değiştirdiği için kapak tasarımından önce ölçü kâğıtla ve ciltçiyle netleştirilmelidir.
Geçen gün dükkâna kitabını yazmış bir müşterimiz geldi; kapak tasarımı bitmiş, sırtı kendi hesabıyla 8 mm bırakmış. Kâğıdı alıp ölçtük, sırt 12 mm çıktı. Kapak baştan yapıldı, yazık oldu. Kitap sırt kalınlığı, sayfa sayısının yarısı ile bir yaprağın kalınlığının çarpımıyla bulunur; kâğıt cinsi, gramajı ve cilt türü sonucu değiştirdiği için ölçü kâğıtla ve ciltçiyle netleştirilmelidir.
Sırt Kalınlığı Nasıl Hesaplanır?
Formül basit: sırt kalınlığı (mm) = sayfa sayısı ÷ 2 × bir yaprağın kalınlığı (mm). İkiye bölüyoruz çünkü bir yaprağın iki yüzü iki sayfa eder. Mesela 200 sayfalık kitapta 100 yaprak var; yaprak 0,10 mm ise sırt yaklaşık 10 mm eder.
| Sayfa sayısı | Yaprak kalınlığı | Sırt (yaklaşık) |
|---|---|---|
| 120 | 0,10 mm | 6 mm |
| 200 | 0,10 mm | 10 mm |
| 200 | 0,13 mm | 13 mm |
| 320 | 0,10 mm | 16 mm |
Buradaki 0,10 mm örnek rakam, hemşerim. Kâğıt çeşidine göre yaprak kalınlığı değişir; gerçek değeri biz kâğıdın kendisinden ölçüyoz ya da tedarikçisinden alıyoz. Kâğıt bi tık kalınsa sırt da kalınlaşıyo, hesabı mutlaka kâğıdın kendisiyle yap, gözüm.
Örnekle gidelim: 240 sayfalık, yaprak kalınlığı 0,11 mm olan bir kitap düşün. 240 bölü 2 eşittir 120 yaprak; 120 çarpı 0,11 eşittir 13,2 mm. Karton kapaklı işte sırtı 13 mm civarında bırakıyoz, ciltçi son ölçüyü söyleyince netleştiriyoz, ha.
Kâğıt Cinsi ve Gramajı Sırtı Nasıl Etkiler?
Aynı gramajdaki iki kâğıt aynı kalınlıkta olmaz. Kabarık, yani bulky bir kitap kâğıdı, sıkı preslenmiş bir kuşeden daha kalın durur; kuşe ise gramajına göre ince kalır. Yani 80 gr ile 80 gr aynı sırtı vermez. Kâğıt seçimini kâğıt ve gramaj rehberimizde anlattık, bakıver. Emin olamıyosan boş kâğıtlarla bi numune (dummy) kitap yaptırıp sırtı elle ölçmek en sağlamı, valla.
Kapak Genişliği Nasıl Hesaplanır?
Açık kapağın genişliği; arka kapak,sırt ve ön kapağın toplamıdır; dışarıdan bir de taşma payı eklenir. Yani:
- Arka kapak genişliği
- Sırt kalınlığı
- Ön kapak genişliği
- Dış kenarlarda taşma payı (genelde 3 mm)
Ciltli, yani sert kapaklı kitapta bunlara kapak kartonunun kalınlığı ve kapağın karton üzerine sarılacağı pay da eklenir. Bu pay ciltçiden ciltçiye değişiyo; kesin ölçüyü ciltçi verir, biz de ona göre kapak şablonunu hazırlıyoz. Kapak dosyası hazırlığında baskıya hazır dosya kurallarını kacirma,kuzum.
Ciltli Kitap ile Karton Kapaklı Kitap Arasındaki Fark Nedir?
- Karton kapaklı (tutkallı): Kapak kalın kâğıt ya da ince karton; sırt iç blok kalınlığına yakın çıkar. Roman, ders kitabı, kılavuz gibi işlerde yaygın.
- Ciltli (sert kapaklı): Kapak mukavva üzerine kaplanır; sırtın ölçüsü mukavva payıyla biraz büyür. Uzun ömürlü ve hediyelik işlerde seçilir.
Sırtı ince olan kitaplara yazı sığmıyo; sırt birkaç milimetreyi geçmiyorsa sırt yazısı okunmaz, yazmayabilirsin bile. Gari ince bir kitapta sırt yazısı ısrar etme.
En Sık Yapılan Hatalar
- Sırtı tahminle belirleyip kapağı tasarlamak.
- Kâğıdı sonradan degistirmek; sırt ölçüsü tamamen değişir.
- Sayfa sayısını son anda artırıp eksiltmek
- İnce sırta büyük yazı yerleştirmek.
Kapak Tasarımından Önce Kontrol Listesi
- Sayfa sayısı kesinleşti mi? Dörde ya da sekize tamamlanıyo mu? Bunun için sayfa sayısının neden dörde bölünmesi gerektiğine bak.
- Kâğıt cinsi ve gramajı seçildi mi?
- Cilt türü (karton kapakklı mı, ciltli mi) belli mi?
- Sırt ölçüsü kâğıt ve ciltçiyle teyit edildi mi?
- Kapak şablonu mabaadan alındı mı?
Kitap işine ilk kez giriyosan hiç çekinme; kâğıdı seçelim, ölçüyü alalım, sonra kapağa başlayalım.. Karatay'daki atölyemizde kâğıt örnekleri duruyo. Dosyaları WhatsApp'tan gönderiver; şehir dışındaysan kargoylada yolluyoz. Kitap baskı ve ciltleme seçeneklerimize bakıp teklif isteyin, gerisini beraber çözeriz.
Sık Sorulanlar
Sırt kalınlığı her kâğıtta aynı mı çıkar? Hayır. Aynı gramajda bile kâğıdın cinsine göre kalınlık farklıdır; bu yüzden ölçü kâğıdın kendisinden alınmalıdır.
Kapağı sırt ölçüsü belli olmadan tasarlayabilir miyim? Tasarlayabilirsin ama baskıya vermeden önce sırt ölçüsünü netleştirip kapağı güncellemen gerekir
Çok ince kitapta sırt yazısı olur mu? Sırt birkaç milimetreyi geçmiyorsa yazı okumnaz hâle gelir. Bu durumda başlık yalnız ön kapakta kalabilir.
